ΡΕΜΠΕΤΕΣ ΚΑΙ ΡΕΜΠΕΤΙΚΟ
Του Φίλιππου Φιλίππου από το www.oud.gr
Ολοι οι ειδήμονες συμφωνούν ότι το επονομασθέν ρεμπέτικο τραγούδι είναι το ελληνικό αστικό τραγούδι που αναπτύχθηκε στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα στα μεγάλα εμπορικά και κοινωνικά κέντρα, εκφράζοντας τους καημούς, τους πόθους και τις αντιλήψεις των περιθωριακών ατόμων, τα οποία είχαν αποκληθεί ή αυτοαποκληθεί, ρεμπέτες. H ίδια η λέξη ρεμπέτης έχει κατά καιρούς επιδεχθεί ποικίλες ερμηνείες. Άλλοι χαρακτηρίζουν με αυτήν τον απείθαρχο, άλλοι τον παράνομο (ιδιότητα που περιλαμβάνει τον αλήτη, τον μάγκα, τον νταή, τον κουτσαβάκη) κι άλλοι τον γλεντζέ, τον ξενύχτη. H λέξη ρεμπέτης και ρεμπέτικο προέρχονται πιθανότατα από την τουρκική γλώσσα (ρεμπέτ = ανυπότακτος) ή από τη σερβική (ρεμπέτ = με την έννοια του αντάρτη) ή ίσως από τη βενετική rebelo (αντάρτης) και την ισπανική rebelde (αντάρτης, επαναστάτης). Πρώτος συστηματικός μελετητής του φαινομένου υπήρξε ο ερασιτέχνης λαογράφος Hλίας Πετρόπουλος, ο οποίος την άνοιξη του 1968 εξέδωσε το βιβλίο "Pεμπέτικα τραγούδια", το οποίο του δημιούργησε πολλά προβλήματα με την τότε εξουσία εξαιτίας της δημοσίευσης σε αυτό λέξεων και φράσεων που θεωρήθηκαν άσεμνες.
O Πετρόπουλος άρχιζε τα προλεγόμενα της λαογραφικής έρευνάς του ως εξής: "Tα ρεμπέτικα είναι μικρά απλά τραγούδια που τραγουδάνε απλοί άνθρωποι". Και συνέχιζε: "Αν και κατ' αρχήν ερωτικά, τα ρεμπέτικα είναι στο βάθος μάλλον κοινωνικού περιεχομένου τραγούδια". Λιμάνια της Μεσογείου, η Eρμούπολη, το Ναύπλιο, ο Πειραιάς, η Σμύρνη, η Πόλη, η Αλεξάνδρεια, η Θεσσαλονίκη είναι οι χώροι που γεννήθηκε το ρεμπέτικο τραγούδι. O Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης στο διήγημα "O γείτονας με το λαγούτο" (1900) μιλάει για έναν Τουρκομερίτη που ζούσε σε αθηναϊκή γειτονιά και τραγουδούσε μάγκικα (κουτσαβάκικα) τραγούδια.
ΜΠΕΛΛΟΥ ΣΩΤΗΡΙΑ
Η Σωτηρία (της ψυχής) Μπέλλου
Η Σωτηρία Μπέλλου γεννήθηκε στη Δροσιά στις 22 Αυγούστου 1921. Η Σωτηρία (μεγαλύτερη από τα άλλα τέσσερα αδέλφια της) πήρε το όνομα του αγαπημένου της παππού, Σωτήρη Παπασωτηρίου, που ήταν παπάς στο Σχηματάρι και της είχε πολύ μεγάλη αδυναμία...
Από μικρό κοριτσάκι την έπαιρνε κοντά του στην εκκλησία. Εκείνη άρχισε να επηρεάζεται από τα τροπάρια και έψελνε μόλις «κατάλαβε» τον εαυτό της. Έτσι άρχισε να «ζυμώνεται» με τους εκκλησιαστικούς ήχους και τη βυζαντινή μουσική. Με τα εκκλησιαστικά η μικρή Σωτηρία είχε αποκτήσει ένα μεγάλο πάθος πριν ακόμη τελειώσει το δημοτικό σχολείο. Μπαινόβγαινε στο Ιερό, έψελνε στο αριστερό ψαλτήρι και χτυπούσε την καμπάνα για τον εσπερινό. Όταν έγινε δέκα χρόνων, έφυγε από τον παππού της και πήγε μέσα στη Χαλκίδα όπου έμεναν οι γονείς της και τα μικρότερα αδέλφια της.
Ο πατέρας της ήταν από τους πλέον εύπορους κατοίκους της πόλης γιατί διατηρούσε το μεγαλύτερο και το καλύτερο κατάστημα τροφίμων στην πολυσύχναστη οδό Αβάντων. Τις εφημερίδες που έπαιρνε ο Κυριάκος Μπέλλος, η μικρή Σωτηρία τις «ξεκοκάλιζε» μετά τα μαθήματά της.
ΜΠΑΜΠΗΣ ΤΣΕΡΤΟΣ
Μια από τις πιο χαρακτηριστικές φωνές του ελληνικού τραγουδιού .
Ο Μπάμπης Τσέρτος γεννήθηκε στις 27/10/1956 στα Τρόπαια του νομού Αρκαδίας. Σε ηλικία 17 ετών έρχεται στην Αθήνα, όπου κατοικεί πλέον μόνιμα. Παρ' ότι από πολύ μικρός τραγουδάει και ψέλνει, επιθυμεί και να σπουδάσει. Έτσι το 1974 εισάγεται στο Φυσικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Αθηνών. "Ήμουν πολύ τυχερός γιατί στην οικογένεια μου τραγουδούσαν όλοι πολύ καλά, ο δε πατέρας μου έπαιζε και μαντολίνο. Ήμουν επίσης τυχερός που μεγάλωσα στα Τρόπαια, που ήταν πάντα εμπορικό, πολιτιστικό και πνευματικό κέντρο για την περιοχή. Μου έχουν μείνει πολλά γλέντια αξέχαστα, γλέντια όπου μπορούσαμε ν' ακούσουμε όλα τα είδη του ελληνικού τραγουδιού".
Ως φοιτητής πια, ο
Μπάμπης Τσέρτος ζει την αναβίωση του ρεμπέτικου τραγουδιού, μαθαίνει μπουζούκι και συμμετέχει στο συγκρότημα του Πανεπιστημίου, τραγουδώντας έντεχνα-λαϊκά, ρεμπέτικα και παραδοσιακά. " Η ζωή μου δένεται πλέον έντονα με τη μουσική, κάθε βράδυ σχεδόν γλεντάμε στις ταβέρνες της εποχής παίζοντας και τραγουδώντας με την παρέα μας. Η σκέψη όμως να ασχοληθώ επαγγελματικά με το τραγούδι, ήταν ακόμη μακρυά, ίσως γιατί είχα έμμεση εμπειρία του τι συνέβαινε σ' αυτούς τους χώρους, αφού η αδελφή μου,
Νάντια Καραγιάννη ήταν ήδη επαγγελματίας τραγουδίστρια."
ΚΑΛΙΚΑΝΤΖΑΡΟΙ
Όλοι μας έχουμε ακούσει το παραμύθι για εκείνα τα μικρούτσικα πλάσματα, τα μαύρα σαν κατράμι, που τις μέρες του Δωδεκαήμερου κάνουν λογιών λογιών τρέλες.
Μα ποια είναι αυτά τα πλάσματα που αναγκάζουν όσους βρούνε έξω από τα σπίτια τους να χορέψουν μαζί του, εμποδίζουν τα ζώα να περπατήσουν, λερώνουν τα τρόφιμα των νοικοκύρηδων, κλέβουν γλυκά;
Ποια είναι; Και από πού ξεφύτρωσαν; Ναι! Ναι! Ξεφύτρωσαν..
Γιατί βγήκαν από τα βάθη της γης..
Είναι τα καλικαντζαράκια.
Έναν ολόκληρο χρόνο παλεύουν να κόψουν το δέντρο που στηρίζει τη γη. Ενώ όμως κοντεύουν να τελειώσουν το κόψιμο του δέντρου, φτάνουν τα Χριστούγεννα.Τότε αφήνουν κάτω τα πριόνια και τα τσεκούρια κι αποφασίζουν ν' ανέβουν στη γη να γλεντήσουν λιγάκι, πειράζοντας τους ανθρώπους.
Βράδυ, 24 Δεκεμβρίου, και να τους..
Λένε πως η αρχή των μύθων που είναι σχετικοί με τους καλικάντζαρους βρίσκεται στα πολύ παλιά χρόνια.
Οι Αρχαίοι πίστευαν πως οι ψυχές σαν έβρισκαν την πόρτα του Άδη ανοιχτή, ανέβαιναν στον απάνω κόσμο και τριγύριζαν παντού χωρίς έλεγχο και περιορισμούς.
Πολύ αργότερα οι Βυζαντινοί, γιόρταζαν το Δωδεκαήμερο με μουσικές, τραγούδια και μασκαρέματα. Οι άνθρωποι, έχοντας κρυμμένα τα πρόσωπά τους, έκαναν με πολύ θάρρος και χωρίς ντροπή ό,τι ήθελαν. Πείραζαν τους ανθρώπους στους δρόμους, έμπαιναν απρόσκλητοι σε ξένα σπίτια κι αναστάτωναν τους νοικοκύρηδες: ζητούσαν λουκάνικα και γλυκά για να γλιτώσουν απ' αυτούς έκλειναν πόρτες και παράθυρα. Οι μασκαρεμένοι όμως έβρισκαν πάντα κάποιους τρόπους να εισβάλλουν στα ξένα σπίτια, ακόμα και από τις καμινάδες.
Κι όλα αυτά για δώδεκα μέρες, ως την παραμονή των Φώτων, οπότε με το Μεγάλο Αγιασμό όλα σταματούσαν κι οι άνθρωποι ησύχαζαν.
ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΕΚΤΟΣ ΑΘΗΝΩΝ
Από τη Βίκυ Φιλιογιάννη
Στα μέσα του Νοέμβρη, αποφάσισα να αφήσω την πολύβουη Αθήνα για μια τετραήμερη εξόρμηση ξεκινώντας από τα Τρίκαλα, Ελάτη, Περτούλι, Καλαμπάκα, Μετέωρα και καταλήγοντας στη λίμνη Πλαστήρα. Η φύση ήταν πανέμορφη, με κάθε λογής χρώματα και φθινοπωρινά αρώματα. Καταπληκτικές διαδρομές στη Θεσσαλική γη και τοπία μαγευτικά. Τώρα πια αναπολώντας εκείνες τις στιγμές νιώθω την ανάγκη να σας παροτρύνω να κάνετε αυτό το ταξίδι και είμαι σίγουρη πως θα περάσετε όμορφα.
ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ
Φτάνοντας στην Καλαμπάκα, αντικρίζεις ένα μαγευτικό και υπερβατικό τοπίο. Πανύψηλοι βράχοι, που φαίνονται από μακριά σαν πέτρινο δάσος, ξεφυτρώνουν αναπάντεχα δημιουργώντας σου φόβο και έκσταση.
Οι βράχοι αυτοί ονομάστηκαν «μετέωρα» απ΄ τον όσιο Αθανάσιο τον Μετεωρίτη (κτήτορα της Μονής Μεγάλου Μετεώρου) τον 14ο αιώνα..
Επισκεφτήκαμε πρώτα την ανδρική Μονή Βαρλαάμ, που κατά την παράδοση πρωτοκατοικήθηκε απ΄τον ασκητή Βαρλαάμ..
Ακολουθώντας τα 195 λαξευμένα στο βράχο σκαλιά που σε οδηγούν στην κορυφή, αντικρίζεις το μεγαλόπρεπο καθολικό της μονής, αφιερωμένο στους Αγίους Πάντες, που κτίστηκε το 1542.
Το δεύτερο μοναστήρι που επισκεφτήκαμε και το πιο πλούσιο απ'όλα είναι η Μονή Αγίου Στεφάνου όπου φυλάσσεται η Τίμια Κάρα του Αγίου Χαραλάμπους. Στο μουσείο θα δείτε αξιόλογα κειμήλια της Μονής: χειρόγραφα, χρυσοκέντητα άμφια και υφαντά, ξυλόγλυπτα κ.ά.
Στην αρχαιότητα η Καλαμπάκα ονομαζόταν Αιγίνιο και αργότερα στους Βυζαντινούς χρόνους Σταγοί. Η λέξη Καλαμπάκα είναι τούρκικη και σημαίνει «ισχυρό φρούριο».
Για πολλούς θεωρείται η Μύκονος της Κεντρικής Ελλάδας, με τα περίφημα καλαμπακιώτικα τσιπουρερί, τους παραδοσιακούς μεζέδες, τα τουριστικά μαγαζιά , cafe .
Για φαγητό πήγαμε στο «Οινόπολις», καταπληκτικό ουζερί με ωραία διακόσμηση, άψογο σέρβις, δοκιμάσαμε αγριογούρουνο σαλμί, γαλοτύρι, λουκάνικο στρουθοκαμήλου μας κέρασαν τσίπουρο και χαλβά με σαντιγί και μέλι.
ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΖΥΜΑΡΙΚΑ
Η Ελληνική Μυθολογία αναφέρει ότι ο Ήφαιστος δημιούργησε εργαλείο που έφτιαχνε «κορδόνια από ζύμη».
Η επικρατέστερη προέλευση του ονόματος «μακαρόνια», είναι η ελληνική λέξη «μακαρία». Πράγματι είναι γνωστό ότι οι αρχαίοι ετοίμαζαν αποξηραμένα παρασκευάσματα από αλεύρι που άφηναν με λάδι και κρασί στους τάφους των νεκρών (των μακάρων). Κατ' άλλη εκδοχή μπορεί να προέρχεται από το λατινικό ΄΄ amaccare ΄΄ (=κόβω).
Στο Βυζάντιο, τα ζυμαρικά σερβίρονταν ως γλυκό με μέλι και κανέλα. Συνέχεια αυτής της γαστρονομικής συνήθειας είναι τα Χριστουγεννιάτικα ΄΄μελομακάρονα΄΄.
Μία άλλη παράδοση λέει ότι οι Άραβες ζύμωναν μακαρόνια και τη συνταγή αυτή την πήραν οι Έλληνες που ταξίδεψαν μέχρι τη Σικελία, τη Νάπολη και την μετέφεραν στους ιταλούς.
Άλλη παράδοση είναι η ιστορία του Μάρκο Πόλο, ο οποίος λέγεται ότι πρωτοδοκίμασε τα μακαρόνια στην Κίνα στα τέλη του 13 ου αιώνα και τα έφερα πίσω στην πατρίδα του.
Μέχρι τον 17 ο αιώνα τα ζυμαρικά δεν καταλάμβαναν σημαντική θέση στην διατροφή των λαών και καταναλώνονταν μόνο ως πολυτελές γεύμα ή σαν γλυκό.
Με την εισαγωγή της τεχνολογίας και την αύξηση της παραγωγής σιταριού, τα ζυμαρικά έγιναν η εύκολη και προσιτή λύση αλλά συγχρόνως και μια πολύ δημοφιλής τροφή σε όλες σχεδόν τις χώρες του κόσμου.
Τα ζυμαρικά παράγονται από φυτικές Α΄ Ύλες (Σιμιγδάλι Σκληρού Σίτου) και ως εκ τούτου αποτελούν μια εντελώς φυσική και τροφή, σύμφωνα με τις επιταγές της Υγιεινής Διατροφής και της λεγόμενης Μεσογειακής Δίαιτας.
Γευστική Τριλογία του Χειμώνα
Της Εύης Βουτσινά
Μαγείρισσας-συγγραφέως
Να' μαστε κιόλας στον χειμώνα, παράξενη εποχή, ταυτόχρονα η τελευταία και η πρώτη του χρόνου, ωραία εποχή γεμάτη γιορτές και ξεφαντώματα και με πλήθος εθιμικά και τελετουργικά φαγητά.
Επιβλητικός και συγκρατημένος μπαίνει ο Δεκέμβριος, με τα νηστίσιμα και τελετουργικά Νικολοβάρβαρα, σπρώχνοντας τον Ήλιο όσο γίνεται μακριά από τη Γη, με ένα τρέμουλο που φέρνει η προσμονή της μεγάλης γιορτής των Χριστουγέννων στις 25 του, για τους Ρωμαίους γενέθλιο του Μίθρα, του Ανίκητου Ήλιου. Ο Δεκέμβριος ή Χριστουγεννιάτης ή Χριστιανάρτ'ς.
Τρυφερός σαν νεοσσός ακολουθεί ο Ιανουάριος, μήνας-πέρασμα ( janua στα λατινικά) από τον παλιό στον καινούργιο χρόνο, που τον συμβόλιζε ο διπλοπρόσωπος Ιανός. Μήνας της τύχης, των ευχών και των δώρων, μοσχομυρίζει αυγολέμονο από κοτόσουπες, γουρουνόπουλα ψητά και μαγειρεμένα με χόρτα, βασιλόπιτες. Τα καλικαντζαράκια πειράζουν και τρομάζουν τους ανθρώπους κι αυτοί γυρεύουν να τα ξορκίσουν μεταμφιεζόμενοι. Ο Ιανουάριος με τα Φώτα θεόφωτα, τον μεγάλο αγιασμό, ο Καλαντάρης ή Καλαντάρτ'ς, ο μήνας των αγίων της Παιδείας.
Τελευταίος ο Φεβρουάριος, ο μήνας της Februa των Ρωμαίων, θεάς-επόπτριας των εξαγνισμών, που έμεινε λειψός για.πολιτικούς λόγους, αφού έδωσε μια μέρα του στον Αύγουστο κι απόμεινε Κουτσοφλέβαρος ή Κούτσουλος (=κουτσουρεμένος) στα ποντιακά. Ο μήνας που πάντα περιλαμβάνει και τις Απόκριες και τα Ψυχοσάββατα.
: