ΟΙ ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΟΙ
ΟιΣαρακατσάνοι είναι από τα αρχαιότερα ελληνικά φύλλα και οι ρίζες τους βρίσκονται στην περιοχή των Αγράφων. Ζούσαν πάντα νομαδική ζωή μετακινούμενοι μαζί με τα κοπάδια τους λόγω του ότι περισσότεροι από αυτούς ήταν κτηνοτρόφοι, από περιοχή σε περιοχή. Έτσι σήμερα βρίσκουμε Σαρακατσάνους σε όλη την ηπειρωτική Ελλάδα καθώς και σε περιοχές της Βουλγαρίας και της τέως Γιουγκοσλαβίας.
Οι Σαρακατσαναίοι είναι ένα πανάρχαιο ελληνικό φύλο. Νομάδες κτηνοτρόφοι, ζούσαν στα βουνά το καλοκαίρι και το χειμώνα στα χειμαδιά διασκορπισμένοι σ' ολόκληρη την ηπειρωτική Ελλάδα.
Κοιτίδα των Σαρακατσαναίων ήταν η οροσειρά της κεντρικής και νότιας Πίνδου και η Ρούμελη με επίκεντρο τα Άγραφα, χώρος που λόγω της γεωφυσικής του κατάστασης ήταν απάτητος, δεν ήταν γραμμένος πουθενά και γι' αυτό κατοικούνταν από αυτόνομους και ελεύθερους ανθρώπους. Ο διασκορπισμός τους από την αρχική κοιτίδα τους προς την υπόλοιπη ηπειρωτική Ελλάδα έγινε επί Τουρκοκρατίας και κυρίως τον 18 ο αιώνα, στα χρόνια του Αλή Πασά.
Ως προς το όνομά τους υπάρχουν πολλές και διάφορες ετυμολογίες. Σύμφωνα με τη Σαρακατσάνικη παράδοση πήραν το όνομά τους από τους Τούρκους. Όταν έγινε η άλωση της Κων/πολης, οι Σαρακατσάνοι φόρεσαν μαύρα ρούχα, ως ένδειξη πένθους, και δεν υποτάχθηκαν στον κατακτητή. Οι Τούρκοι τους έβλεπαν στα μαύρα και ανυπότακτους να μετακινούνται συνεχώς. Γι' αυτό τους ονόμασαν ΄΄Καρακατσάν΄΄ (καρά= μαύρος και κατσάν= φυγάς, ανυπότακτος), δηλ. ΄΄μαύροι φυγάδες΄΄. Από το Καρακατσάν με παραφθορά προήλθε η λέξη ΄΄Σαρακατσάνος΄΄. Μια άλλη πιθανή ετυμολογία είναι από την τουρκική λέξη σαράν που σημαίνει ΄΄φορτώνειν΄΄ ή σιαρίκ (=κλέφτης) και την τουρκική μετοχή κατσάν=φυγάς, ανυπότακτος, (σαράν + κατσάν = Σαρακατσάνος) γιατί από καιρό σε καιρό φόρτωναν τα πράγματά τους και μετακινούνταν με τα κοπάδια τους και γι' αυτό τους έδωσαν αυτό το όνομα οι Τούρκοι.
ΑΠΟΚΡΙΑΤΙΚΑ ΕΘΙΜΑ
ΤΟΥ ΚΟΥΤΡΟΥΛΗ Ο ΓΑΜΟΣ - ΜΕΘΩΝΗ
Η αναβίωση του γάμου που άφησε εποχή στη Μεθώνη τόσο για τα χρόνια που περίμενε το ζευγάρι για να ζήσει το πολυπόθητο μυστήριο, όσο και για το γλέντι που δικαίως ακολούθησε, γίνεται κάθε χρόνο την Καθαροδευτέρα στις μία το μεσημέρι στην πλατεία συντριβανιού της παραλίας.
Το γεγονός είναι πραγματικό και σύμφωνα με ιστορικές πηγές συνέβη τον 14ο αιώνα. Πρωταγωνιστής της απίθανης αυτής ιστορίας ήταν ο ιππότης Ιωάννης Κουτρούλης, ο οποίος, τρελά ερωτευμένος με συμπατριώτισσά του, δε μπορούσε να τη νυμφευθεί γιατί ήταν ήδη παντρεμένη. Η όμορφη Μεθωναία, της οποίας το όνομα δεν έχει σωθεί και την οποία οι μεταγενέστεροι ονόμασαν Αρσάννα, δεν μπορούσε να πάρει διαζύγιο γιατί δεν το επέτρεπε ο Χριστιανός Επίσκοπος της πόλης Νήφων.
Τελικά μετά από 17 χρόνια οι δύο ερωτευμένοι, καταφεύγοντας στον ίδιο τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, πήραν την άδεια και παντρεύτηκαν. Προϋπόθεση βέβαια που έθεσε ο Πατριάρχης ήταν οι δυο Μεθωναίοι να μην είχαν ήδη συνάψει σχέσεις, όπως και διαπιστώθηκε. Στο γλέντι που ακολούθησε ήταν φυσικό να γίνει ..΄΄Του Κουτρούλη ο Γάμος΄΄. Η φαντασία των οργανωτών, όσο περνούσαν τα χρόνια, δημιούργησε νέα δεδομένα και καταστάσεις που έκαναν το γάμο της εποχής εκείνης πασίγνωστο σε όλη την Ελλάδα. Και μέσα από την ιστορία της εποχής εκείνης γίνεται αναφορά στην εποχή μας και με έντονη σατιρική διάθεση διακωμωδούνται σημερινά γεγονότα καθώς επίσης και η νύφη με πολλά γαργαλιστικά στιχάκια.
Βιολογικά προϊόντα
Το 15% σχεδόν των τροφίμων που βάζουμε στο σπίτι μας καταλήγει στις χωματερές. Το ποσοστό αυτό μάλιστα φτάνει ενίοτε και το 50% της παραγόμενης τροφής, αν υπολογίσουμε το μακρύ δρόμο από το χωράφι ως το πιάτο μας και από εκεί στη χωματερή.
Σαν να μην έφτανε αυτή η σπατάλη, αυτό που φτάνει στο πιάτο μας δεν είναι πάντα ασφαλές. Οι διατροφικοί κίνδυνοι είτε αφορούν υπολείμματα φυτοφαρμάκων στα τρόφιμα είτε μεταλλαγμένους οργανισμούς έχουν γίνει δυστυχώς ρουτίνα.
Παρ' όλα αυτά, ο συνειδητός καταναλωτής μπορεί να αντιδράσει, καθώς έχει επιλογές. Προτιμήστε τα βιολογικά προϊόντα. Προσέξτε όμως. Τα προϊόντα με τον χαρακτηρισμό «βιολογικά», θα πρέπει να φέρουν ειδική σήμανση από κάποιον αναγνωρισμένο φορέα (εθνικό ή του εξωτερικού). Συγκεκριμένα, θα πρέπει να φέρουν μία από τις παρακάτω σημάνσεις ή, αν πρόκειται για εισαγόμενα προϊόντα, αντίστοιχα αναγνωρισμένα σήματα του εξωτερικού.
ΚΑΡΠΕΝΗΣΙ
Τη μάνα μου τη Ρούμελη ν' αγνάντευα το λαχταρώ.
Ψηλά που με νανούριζες καημένο Καρπενήσι !...
(ΖΑΧΑΡΙΑΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ)
Η πρωτεύουσα της Ευρυτανίας είναι κρυμμένη στη νοτιοδυτική απάνεμη πλευρά του Βελουχιού, τριγυρισμένη με γραφικά ελατόφυτα βουνά, σε υψόμετρο 1000 μ.
Το Καρπενήσι θεωρείται και είναι ένα από τα καλύτερα και υγιεινότερα θέρετρα της Ελλάδας. "Σήμα κατατεθέν" της μικρής μας πόλης μπορεί
να θεωρηθεί η πάντα δροσόλουστη με τα παλιά και πλούσια πλατάνια της, κεντρική πλατεία του Μάρκου Μπότσαρη, με τις ονομαστές της βρύσες που τραγουδούν αδιάκοπα μεταφέροντας τους ήχους των παγωμένων νερών τους στην πυκνή σκιά του υπέρ-αιωνόβιου πλάτανου.
«Αυτή η ορεινή κωμόπολη θυμίζει πολύ την Ελβετία .
Έχει τα χαρακτηριστικά του κάθε ορεινού χωριού, άφθονο
νερό, ένα γεροφτιαγμένο πληθυσμό και υπέροχες απόψεις.»
(Λίνκολ Μάκ Βή )
Καρδιά και ψυχή της Ρούμελης, κρατάει σε μεγάλο βαθμό ακόμα τον τίτλο του αυτό ανεπηρέαστο από κάθε νεωτερισμό που ακολουθεί το πλήθος των επισκεπτών του. Η ομιλία των κατοίκων του είναι το καθαρό και γνήσιο ρουμελιώτικο γλωσσικό ιδίωμα.
Ζωσμένο γύρω - γύρω και κοντά από ψηλούς λόφους και μακρύτερα από τους βαρείς όγκους των περήφανων βουνών της Ρούμελης, πνιγμένο ανάμεσα στους γίγαντες αυτούς η πόλη του Καρπενησιού, δίνει την εντύπωση πως βρίσκεται στο βάθος ενός κρατήρα και δέεται.
Μέσα στον κρατήρα της μικρής πολιτείας αυτής, τριγυρισμένο ολόγυρα με ψηλές κορφές, ο ήλιος ξεχνάει πολλές φορές να στείλει τις φωτεινές του ακτίνες και να λούσει με το φως του τα πράσινα βάθη του.
Το Καρπενήσι παρ' όλη την καταστροφή του, παρ' όλη την κτιριακή του "ανανέωση" . κατορθώνει να διατηρεί τα θέλγητρα και τον παλιό χαρακτήρα που του χαρίζει η απέραντη φύση η οποία το περιβάλλει.
Το Καρπενήσι είναι και μένει πάντα Ρούμελη με την άδολη καρδιά του, την ανεπιτήδευτη και αθώα του τραχύτητα, με την ασύγκριτη περηφάνια, με την συγκινητική του αφέλεια.
Φιλοποίμην Φίνος: Μ' ένα κατσαβίδι απόλυτος άρχων του ελληνικού Χόλιγουντ
«Αφού διαθέτουμε τα καλύτερα στούντιο της Ευρώπης, γιατί δεν κάνουμε τηλεόραση;». Εκείνος ούτε που τους κοίταξε. Απλώς, με την παροιμιώδη... στενοκεφαλιά του, μουρμούρισε. «Εγώ ποτέ δεν θα κάνω τηλεόραση». Λίγο πριν είχε λάβει την ύστατη ταμειακή πράξη θανάτου της Φίνος Φιλμ. «Ο κυρ-Γιώργης εκπαιδεύεται», η τελευταία παραγωγή του Φιλοποίμενος Φίνου και της Φίνος Φιλμ, μετά βίας είχε σκαρφαλώσει στην τρίτη θέση των ταμείων της χρονιάς 1976-77. Όμως το πιο συντριπτικό χτύπημα ήταν τα νούμερα. Πρώτη επιτυχία της χρονιάς ήταν το... πολιτικο-κουλτουριάρικο «Χάπι ντέι» του Παντελή Βούλγαρη, με 61. 503 εισιτήρια. Τρίτος ο... εμπορικός Κυρ-Γιώργης με τον αείμνηστο Διονύση Παπαγιαννόπουλο, σε σκηνοθεσία του εμπορικού Γιάννη Δαλιανίδη με 48.888 εισιτήρια. Αυτός ήταν ο τελευταίος καρκίνος. Αληθινός και μεταφορικώς. Τελευταία παραγωγή, τελευταίο αντίο. Με το που μπαίνει λουκέτο στο στούντιο της Παιανίας, στο «μεγαλύτερο της Ευρώπης», ο Φίνος με το θρυλικό κατσαβίδι του φεύγουν για πάντα. «Το Ελληνικό σινεμά ορφάνεψε» διαπιστώνουν φίλοι, προδότες και εχθροί. Και πράγματι. Με τον θάνατό του, όλα αλλάζουν. Ταινίες, ρυθμοί παραγωγής, θεματολογία, σχέση ταινιών-θεατών, αίθουσες, εισιτήρια. Τα πάντα.
Το χρονικό του «θανάτου» είχε προαναγγελθεί από τη μεγαλύτερη ελληνική εμπορική επιτυχία όλων των εποχών. Σημαδιακό κι αυτό και άκρως νεοελληνικό. Ο Αλέκος Παναγούλιας, πάλαι ποτέ προπονητής της Εθνικής μας ομάδας, είχε συμπυκνώσει ως εξής τις ελληνικές ακροβασίες: «Τα όρια μεταξύ θριάμβου και πανωλεθρίας του ελληνικού ποδοσφαίρου είναι δυσδιάκριτα». Ψέμματα; Πριν από τριάντα χρόνια, το 1969, στα πρόθυρα ελεύσεως της πανωλεθρίας του λεγόμενου «εγχώριου Χόλιγουντ», στενοί συνεργάτες τον προειδοποιούν (χαμηλόφωνα, να λέγεται) «Φίνο, το σινεμά περνάει κρίση, όπου να 'ναι τελειώνει». Εκείνος δεν λέει τίποτε. Απαντάει με «Υπολοχαγό Νατάσα». Η Αλίκη και ο Νίκος Φώσκολος καταγράφουν τον μέγιστο ελληνικό, ταμειακό θρίαμβο όλων των εποχών: 751.117 θεατές, μόνο στις αθηναϊκές αίθουσες Α' προβολής, πράγμα που πα' να πει πως το «Safe sex» έχει ακόμα μπόλικο δρόμο να διανύσει μέχρι να προσεγγίσει τη Νατάσα.
ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ ΖΥΜΩΤΟ ΨΩΜΙ
Το ψωμί στην παραδοσιακή κοινωνία είναι βασικό είδος διατροφής, συνυφασμένο με την ίδια τη ζωή. Βασική τροφή του Έλληνα, ταυτίστηκε με την επάρκεια αγαθών και η έλλειψη του με την πείνα. Δεν έλειψε από το ελληνικό παραδοσιακό τραπέζι τις μεγάλες γιορτές και τις μεγάλες στιγμές τους ελληνικού βίου. Συνδέθηκε με έθιμα, προλήψεις, παρατηρήματα και όρισε την πραγματική και άπιστη φιλία.
Ο κόσμος του ψωμιού είναι πλούσιος, με ποικίλες μορφές, χρήσεις και τρόπους παρασκευής του ως βασικό διατροφικό αγαθό.
Τα σκεύη εργαλεία ήταν:
Αμπάρι: Εκεί φύλαγαν το αλεύρι για να προστατεύεται από την υγρασία.
Κρισάρα (αριά ή δασιά): Κοσκίνιζαν το αλεύρι. Η αριά άφηνε να περάσει περισσότερο πίτουρο από τη δασιά.
Σκαφίδι: Το χρησιμοποιούσαν για το ζύμωμα
Πινακωτή: Εκεί τοποθετούσαν το ζυμάρι για να φουσκώσει. Είχε πολλά χωρίσματα, όπου σε καθένα απ' αυτά έβαζαν και ένα καρβέλι.
Πλαστήρι: Έβαζαν πάνω τη μπουγάτσα ή τα καρβέλια για να φουσκώσουν.
Ταψιά: Συνήθως ήταν χαλκωματένια τα οποία γάνωναν κατά καιρούς οι καλαϊτζήδες. Έβαζαν εκεί το ψωμί για να το ψήσουν, επίσης και τις πίτες.
Γάστρα: Μεταλλική και ψήνει το ψωμί.
Καλάθα ή κοφίνα: Μεγάλο καλάθι που βάζουν το έτοιμο ψωμί.
Προζύμι: Μικρή ποσότητα ζύμης από προηγούμενο ζύμωμα, για να ξινίσει και να χρησιμοποιηθεί στο επόμενο.
Ξινή μαγιά: παρασκευάζεται συνήθως την άνοιξη, για να χρησιμοποιηθεί όλη τη χρονιά. Φτιάχνεται με πιτυρούχο αλεύρι, χυμό λεμονιού και λίγη ζάχαρη. Το ζυμάρι αυτό το πλάθουν και το αφήνουν να φουσκώσει δυο, τρεις φορές, προσθέτοντας κάθε φορά ζεστό νερό και αλεύρι. Φυλάσσεται σε πήλινο δοχείο σκεπασμένο με λάδι.
Προζυμολόγος: ξύλινο κοίλο σκεύος, μέσα στο οποίο φουσκώνει το προζύμι.
Μεσάλι: Μάλλινο ή βαμβακερό ύφασμα που χρησιμοποιείται για να διατηρείται ζεστή η ζύμη.
Άρκλα: κιβωτιόσχημο ξύλινο ντουλάπι που στηρίζεται σε τέσσερα πόδια, ειδικό για την αποθήκευση του ψωμιού.
ΚΗΠΟΥΡΟΣ
Αν το αγαπημένο σας χόμπι είναι η κηπουρική και να φιλοδοξείτε να θαυμάζουν όλοι τον κήπο σας και τα φυτά σας, θα πρέπει να ασχολείστε μαζί τους συνεχώς.
Μια παροιμία λέει ότι ο καλός κηπουρός φαίνεται από τα νύχια. Δηλαδή αν τα νύχια σας και τα χέρια σας δεν γεμίζουν με χώματα τότε μάλλον ήρθε η ώρα να αλλάξετε χόμπι. Αν όμως πράγματι αγαπάτε αυτήν την ασχολία, τούτη εδώ η στήλη θα σας βοηθήσει να προγραμματίσετε τις κηπουρικές σας εργασίες ώστε να έχετε όμορφο κήπο και υπέροχα φυτά όλο τον χρόνο.
Στο ημερολόγιο του καλού κηπουρού θα βρίσκετε οδηγίες και συμβουλές για την φροντίδα των φυτών σας, για κάθε μήνα ξεχωριστά, όπως και άλλες χρήσιμες πληροφορίες.
Καλή επιτυχία!
Ο καλός κηπουρός τον Φεβρουάριο
Ακόμα κάνει κρύο, οι μέρες είναι ακόμη μικρές και βροχερές, ο καιρός είναι καταθλιπτικός, όμως ο Φλεβάρης δεν παύει να είναι (τυπικά τουλάχιστον) ο τελευταίος χειμωνιάτικος μήνας. Συν τοις άλλοις, είναι και μικρότερος.
Σίγουρα σας τρώνε τα χέρια σας για να αρχίσετε και πάλι να πιάνετε χώμα. Από τη μία οι Αλκυονίδες που μας εξέπληξαν και από την άλλη οι σκόρπιες ηλιόλουστες ημέρες που θα αρχίσουν να γίνονται πιο συχνές από δω και πέρα, πώς να αντισταθεί κανείς στον πειρασμό;
Εκμεταλλευτείτε τις ευκαιρίες που θα σας δώσει ο καιρός αλλά μην ξεγελαστείτε γιατί ο χειμώνας δεν τελείωσε ακόμα και ο Μάρτης συχνά επιφυλάσσει δυσάρεστες εκπλήξεις. Αν ο κουτσο-Φλέβαρος ή ο Μάρτης-γδάρτης μας φέρουν και πάλι χιόνια ή πολύ χαμηλές θερμοκρασίες, φροντίστε και πάλι να προφυλάξετε τα φυτά σας από το χιόνι ή τον πάγο.
Όλοι ξέρουμε ότι οι σπουδαίοι κήποι δεν προκύπτουν απλά από τύχη αλλά με σωστό και προσεκτικό σχεδιασμό. Ελπίζω λοιπόν να εκμεταλλευτήκατε τις κρύες νύχτες του χειμώνα ώστε να έχετε ήδη προγραμματίσει τι θα φυτέψετε φέτος και πού. Ξαναδείτε και το ημερολόγιο του Ιανουαρίου για να βεβαιωθείτε ότι δεν ξεχάσατε να κάνετε κάτι σημαντικό. Αν πάλι δεν βρήκατε το χρόνο να σκεφθείτε και να προγραμματίσετε μέχρι τώρα, έχετε στη διάθεσή σας λίγες ακόμα ημέρες για να το κάνετε.
Πάρτε χαρτί και μολύβι και πιάστε δουλειά! Ζωγραφίστε πώς είναι ο κήπος ή το μπαλκόνι σας τώρα αλλά και πώς θέλετε να είναι το καλοκαίρι, σημειώστε τι φυτά και προμήθειες έχετε αλλά και τι χρειάζεται να αγοράσετε. Το σχέδιο του χώρου που έχετε ζωγραφίσει θα σας βοηθήσει να διαλέξετε τα κατάλληλα φυτά για τις συγκεκριμένες συνθήκες και επίσης θα σας βοηθήσει να μην παρασυρθείτε. Ο χώρος είναι αυτός που είναι και χωράει συγκεκριμένο αριθμό φυτών, διαλέξτε τα λοιπόν με σοφία και προγραμματισμό.
: