Πόντος
Η εγκατάσταση των Ελλήνων στον Εύξεινο Πόντο είναι ένα φαινόμενο που αρχίζει από τους αρχαίους χρόνους. Οι ελληνικές αποικίες στην Κριμαία και στην ανατολική Μαύρη Θάλασσα ιδρύθηκαν πολύ πριν οι περιοχές αυτές περιέλθουν στη σφαίρα επιρροής των Ρώσων. Η ελληνική παρουσία στον Εύξεινο Πόντο εδραιώνεται σε δύο βασικά κέντρα, πρωτεύοντος στον Μικρασιατικό Πόντο και στην Κριμαϊκή χερσόνησο. Οι σχέσεις των Ελλήνων με την Παρευξείνιο περιοχή ανάγονται στην μυθολογική περίοδο της ελληνικής ιστορίας. Αποτέλεσμα της σχέσης αυτής των Ελλήνων με το χώρο είναι η επισήμανση από σοβιετικούς ιστορικούς του γεγονότος, ότι οι Έλληνες είναι ένας από τους αρχαιότερους λαούς της περιοχής. Τα πρώτα ελληνικά ευρήματα χρονολογούνται τον 10 ο π.Χ. αιώνα. Η πρώιμη ελληνική παρουσία στον ευξεινοποντιακό χώρο οφείλεται στην αναζήτηση σιδήρου. Ο Βησσαρίων, αλλά και σύγχρονοι έλληνες μελετητές - όπως ο Βρετανός Collin Renfrew και ο Γεωργιανός Tomas Gamgrelitze - θεωρούν το χώρο του ανατολικού Πόντου πρωτοελληνικό.
Η έναρξη συστηματικότερης εγκατάστασης ταυτίζεται με τον ελληνικό αποικισμό του 8 ου π.Χ. αιώνα, όταν οι Μιλήσιοι ίδρυσαν την Ηράκλεια και τη Σινώπη, η οποία με τη σειρά της ίδρυσε την Τραπεζούντα, πρωτεύουσα του Μικρασιατικού Πόντου. Ο Ξενοφώντας συναντά το 401 π.Χ. στα νότια παράλια του Εύξεινου Πόντου, «.πόλεις ελληνίδας» και αναφέρει την Τραπεζούντα, τα Κοτύωρα, την Κερασούντα, την Αμισό, τη Σινώπη.
Γαλακτοκομικά Προϊόντα: Τυρί
Τυρί είναι το προϊόν που προέρχεται από τη συγκέντρωση με κάποια μέθοδο των στερεών του γάλακτος με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορεί να διατηρηθεί μέσα στο χρόνο χωρίς να χάσει κανένα από τα θρεπτικά του συστατικά. Είναι γεγονός ότι το γάλα αποτελεί την πρώτη τροφή των νεογνών, των θηλαστικών, τροφή ισορροπημένη, νόστιμη, θρεπτική. Έχει πρωτεΐνες, λίπος, νερό, βιταμίνες, ιχνοστοιχεία σάκχαρα και αλάτι. Ότι δηλαδή χρειάζεται ένας οργανισμός για να τραφεί και να κατακτήσει τη ζωή. Ένα ελάττωμα έχει μόνο, η ζωή του είναι πολύ μικρή.
Τα 2/5 του πληθυσμού της γης δεν πίνουν γάλα, δεν τρώνε τυρί. Κοιτίδα του τυριού στον κόσμο είναι η Ευρώπη. Πρώτος λαός στην κατανάλωση τυριού στον παγκόσμιο χάρτη είναι η Ελλάδα με 23 κιλά ανά κάτοικο το έτος και δεύτεροι οι Γάλλοι με 22 κιλά περίπου το χρόνο. Οι Γερμανοί καταναλώνουν περίπου 8-10 κιλά το χρόνο και οι Ιάπωνες μόνο 800γραμ..
Ακόμα και στις πιο άριστες συνθήκες συντήρησης, η ζωή του είναι μόλις λίγων ημερών. Έτσι λοιπόν ο άνθρωπος επινόησε διάφορες μεθόδους και του έδωσε την δομή. Το συμπύκνωσε, το ζύμωσε και το έκανε τυρί, γιαούρτι, βούτυρο, ξινόγαλο. Μ' αυτόν τον τρόπο διατηρείται καλύτερα μέσα στον χρόνο, νοστιμεύει, γίνεται πιο εύπεπτο και μεταφέρεται ευκολότερα. Το τυρί αποτελεί βασικό διατροφικό στοιχείο για τους Έλληνες.
Στέλιος Καζαντζίδης
Ο Στέλιος Καζαντζίδης γεννήθηκε τον Αύγουστο του 1931 στην οδό Αλαείας 33, στη Νέα Ιωνία, από γονείς πρόσφυγες. Ο πατέρας του Χαράλαμπος Καζαντζίδης προερχόταν από το χωριό Καβάκλιτσα στα Κοτύωρα της Μικράς Ασίας, στον Πόντο, και η μητέρα του Γεσθημανή από την Αλάγια της Κιλικίας. Είχαν έρθει στην Ελλάδα την εποχή του διωγμού. Η μητέρα του πέρασε πρώτα από την Κύπρο και τις Σπέτσες. Γνωρίστηκαν στα «προσφυγικά» Πετράλωνα και παντρεύτηκαν το 1923.
«.Το νιόπαντρο ζευγάρι εγκαταστάθηκε αρχικά στη Σαμφράπολη. Ο Χαράλαμπος έμαθε την τέχνη του χτίστη. Συνειδητός και φιλότιμος καθώς ήταν είχε των εργολάβων την προτίμηση. Ήταν περιζήτητος. Έπαιρνε μεροκάματο ακριβώς τριάντα τρεις δραχμές! Η γυναίκα του τον παρότρυνε να αγοράσουν οικόπεδο, να χτίσουν το δικό τους σπίτι! Ασύλληπτα μεγαλεπήβολο όραμα για έναν εργάτη της εποχής. Τελικά όπως όλοι ξέρουμε, εμείς οι άντρες πάντα αποφασίζουμε με ποιο τρόπο θα εκτελέσουμε τις επιθυμίες των συζύγων μας. Ο Χαράλαμπος Καζαντζίδης με τις 33 δραχμές μεροκάματο, βρήκε ένα οικόπεδο στη Νέα Ιωνία, στην άλλη μεγάλη συνοικία της προσφυγιάς, που κόστιζε το αστρονομικό ποσό των χιλίων δραχμών! Δεκάρα στη δεκάρα μαζεύτηκε το τίμημα κι αγοράστηκε το οικόπεδο. Στο οικόπεδο βέβαια έπρεπε να χτιστεί κάποιο σπίτι! Νέος Γολγοθάς για τους φτωχούς ξεριζωμένους. Ο Χαράλαμπος έπιασε τα δίμετρα και τις καλούμπες, τον κασμά και το φτυάρι, τα βαρίδια και τα μυστριά, άνοιξε θεμέλια, σύναξε πέτρες κι αγκωνάρια, τούβλα κι ασβέστια, άμμους και χαλίκια, δούλευε τη μέρα στην οικοδομή για το μεροδούλι και τη νύχτα στο οικόπεδο για να στήσει το δικό του καλύβι! Κι αντί για καλύβι ο Χαράλαμπος έχτισε διώροφο! Σαν να λέμε τις Βερσαλλίες της Νέας Ιωνίας για εκείνη την εποχή.
Η ιστορία του Ποδηλάτου
Στα 1490, ένα μαγικό χέρι, αυτό του Leonardo da Vinci , σχεδίασε σ' ένα χαρτί ένα ποδήλατο πολύ κοντά στο σημερινό, με αλυσίδα, και πετάλια.
Αυτό το σχέδιο βρέθηκε, δυστυχώς, στα μέσα της δεκαετίας του 1960. Εάν οι Ιταλοί το ανακάλυπταν νωρίτερα, θα γλιτώναμε από πολλές περιπέτειες, ώσπου να φθάσουμε να κατασκευάσουμε το σημερινό ποδήλατο.
Για τρακόσια χρόνια περίπου μετά από αυτό το αρχικό σχέδιο δεν κουνήθηκε φύλλο. Τότε ένας Γάλλος ονόματι Sirvac κάτι προσπάθησε να κάνει με δυο τροχούς στη σειρά ενωμένους με μία δοκό. Ο αναβάτης έσπρωχνε με τα πόδια του το έδαφος για να τσουλίσει το τροχοφόρο.
Αργότερα κατασκευάστηκαν κι άλλοι πρόγονοι του σημερινού, όπως αυτό του Σκωτσέζου σιδηρουργού Macmillan , μεταξύ των ετών 1839 και 1842, με δυο τροχούς και πετάλια. Στην Ιστορία όμως ως πρώτο κατασκευαστής πέρασε ο Γάλλος Pierre Michaux , ο οποίος μεταξύ 1855 και 1867 παρουσίασε διάφορες εκδοχές ποδηλάτου, οι οποίες βοήθησαν στην εξάπλωσή του, αν και ήταν βαρύ ακόμη και χονδροειδές.
Από το 1869 και μετά άρχισαν οι εφευρέσεις: Μπήκαν ρουλεμάν στους τροχούς, μεταλλικές ακτίνες, σταθερά ελαστικά, ελεύθερα πετάλια, φρένα και αργότερα (1885) οι αλυσιδωτοί ιμάντες, οι ισομεγέθεις τροχοί και τα ελαστικά με αεροθαλάμους.
Τώρα πλέον μπορούσαν να το οδηγήσουν όλοι και να μικρύνουν τις αποστάσεις μεταξύ τους. Οι γυναίκες απελευθερώνονταν από το ασφυκτικό κοινωνικό πλαίσιο των χωριών, δυανύοντας μεγαλύτερα διαστήματα, συμμετέχοντας σε συγκεντρώσεις και παντός είδους μαθήματα: Μιλάμε για μια άξια λόγου κοινωνική ανατροπή ή αλλιώς αν θέλετε μεταβολή.
Δημήτρης Ζάχος
Στο δημοτικό τραγούδι, από τις αρχές του αιώνα μέχρι και τις μέρες μας, αρκετές ήταν οι φωτεινές περιπτώσεις ερμηνευτών που ξεχώρισαν για τις σπάνιες φωνητικές τους ικανότητες και αγαπήθηκαν ιδιαίτερα από το κοινό. Ορισμένοι εξ αυτών διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στη διάσωση και στη διάδοσή του μέσω σχολών, σεμιναρίων και ειδικών προγραμμάτων και δραστηριοτήτων όπου συμμετείχαν. Εκείνος όμως που έφερε τον αέρα και την αύρα του σταρ, στο είδος, συναγωνιζόμενος σε δημοτικότητα και πωλήσεις ακόμα και τους «λαϊκούς» και τους «ελαφρούς» συναδέλφους του, δεν είναι άλλος από τον Δημήτρη Ζάχο .
Γεννήθηκα στα Γιάλουτρα της Αιδηψού στην Εύβοια. Με το τραγούδι στην οικογένεια δεν ασχολιόταν κανείς συστηματικά. Από μικρός βέβαια εγώ τραγουδούσα μια φωνή. Πηγαίναμε για ψάρεμα, για πυροφάνι κι εγώ τραγουδούσα στον αέρα. Υπηρέτησα φαντάρος στον Γράμμο περίπου τρία χρόνια. Όταν πήρα το απολυτήριο, επέστρεψα στο χωριό μου. Εκεί ο ψάλτης που είχαμε μου πρότεινε να με πάει στον παπα-Τσάκαλο Ιστιαίας, όπου βρισκόταν η έδρα της επαρχίας μας, για να μάθω βυζαντινή μουσική. Κάτι φαίνεται διέκρινε στη φωνή μου. Ο παπα- Τσάκαλος με παρέπεμψε στον Κώστα Δεληγιάννη, που με δίδαξε για περισσότερο από τρεις μήνες να διαβάζω τις νότες και άλλα πολλά. Τον Δεκαπενταύγουστο γινόταν στην Ιστιαία μεγάλο πανηγύρι και ήρθε για να ψάλει ο περίφημος τότε Χατζημάρκος, πρωτοψάλτης στο ναό του Αγίου Νικολάου του Βόλου και καθηγητής της βυζαντινής μουσικής. Με έβαλε και έψαλα, αλλά δεν του γέμισα τα αφτιά. Όταν τον συνοδέψαμε στο λιμάνι για να πάρει το πλοίο Κύκνος για τον Βόλο, ήμασταν μέσα στο αυτοκίνητο ενός φίλου μου, μαζί με τον παπα - Τσάκαλο. Κάποια στιγμή ο Χατζημάρκος μου λέει: «Μπορείς να πεις ένα τραγούδι, το Σαν πας πουλί μου στο Μοριά; » «Βεβαίως» του απαντώ και αρχινάω να το τραγουδώ. Έκανα διάφορους κελαϊδισμούς, στροφές με τη φωνή μου και, ενώ δεν τον ικανοποίησα ως ψάλτης, τον αιχμαλώτισα σαν τραγουδιστής.
Ψάρια
O κόσμος του βυθού είναι, λένε, συναρπαστικός και μεγαλειώδης. Tι κρίμα όμως δεν έχουμε όλοι τη δυνατότητα να τον ζήσουμε και να τον αγγίξουμε. Έχουμε όμως την ευκαιρία να τον γευτούμε. Oι νοστιμιές της θάλασσας είναι ποικίλες: χόρτα, κοχύλια, μαλάκια, οστρακόδερμα, ψάρια. Όλα τους είναι τόσο κοντά μας! Στα ελληνικά παράλια κολυμπούν γύρω στα 100 είδη ψαριών και τρώγονται σχεδόν όλα. Aξίζει να τα γνωρίσουμε, για να βελτιώσουμε πρωτίστως τη διατροφή μας.
ΠOIA EINAI TA KAΛYTEPA;
Tα ψάρια χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες ποιότητας. Ως καλύτερα εννοούμε τα "A΄ ποιότητας", αυτά που πωλούνται και ακριβότερα. Tα κριτήρια για να οριστεί ένα ψάρι ως "πρώτο" δεν είναι αποσαφηνισμένα. Συνήθως θεωρούνται καλύτερα τα πλέον καλοσχηματισμένα, τα νοστιμότερα, τα πιο σπάνια, μερικές φορές τα πιο δύσκολα στη συντήρηση και αυτά που δεν μας δεσμεύουν στο μαγείρεμα.
A΄ ποιότητας: Λυθρίνια, Συναγρίδες, Φαγκριά, Tσιπούρες, Mουρμούρες, Γλώσσες, Σφυρίδες, Mαγιάτικα, Ξιφίας.
B΄ Ποιότητας: Kέφαλος, Λαβράκι, Σαργός, Mελανούρι, Pοφός, Λούτσος, Mπακαλιάρος, Mυλοκόπι, Σικιός, Xριστόψαρο.
Γ΄ Ποιότητας: Mπαρμπούνια, Παλαμίδα, Σκουμπρί, Kολιός, Σαφρίδι, Kοκάλι, Γόπα, Σάλπα, Tόνος, Γαλέος, Σαλάχι, Πεσκανδρίτσα, Mουγκρί, Σμέρνα, Xέλι, Πέρκα, Xάννος, Σκορπιός, Γύλος, Xειλού, Σπάρος, Xελιδονόψαρο, Kαπόνι, Mαρίδα, Aθερίνα, Σαρδέλα.
Τα αναστενάρια
Κάθε χρόνο στο Λαγκαδά της Θεσσαλονίκης, στην Αγία Ελένη και την Κερκίνη Σερρών, στη Μελίκη Ημαθίας και στη Μαυρολεύκη Δράμας, προς τιμή των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης γίνονται τα αναστενάρια. Με το έθιμο αυτό, που έχει την αρχή του στην αρχαιότητα και οπωσδήποτε αποτελεί συνέχεια λατρευτικών τελετών, προς τιμή του θεού Διόνυσου, οι συμμετέχοντες επικαλούνται τη βοήθεια των αγίων για να έχουν πλούσια γεωργική και κτηνοτροφική παραγωγή, καθώς και καλή υγεία.
Η παλαιότερη περιγραφή του εθίμου δόθηκε από τον Α.Χουρμουζιάδη το 1873 σε ένα φυλλάδιο που κυκλοφόρησε στην Κωσταντινούπολη με τίτλο 'Περί Αναστεναρίων και άλλων τινών παραδόξων εθίμων και παραδόσεων'.
Το έθιμο επικρατούσε στην επαρχία της Σωζοαγαθουπόλεως στη βορειοανατολική Θράκη και συγκεκριμένα στο χωριό Κωστί. Το 1923, με την ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας (βάσει της Συνθήκης της Λωζάνης), οι κάτοικοι αυτής της περιοχής της Θράκης εγκαταστάθηκαν στη Μακεδονία, όπου και μετέφεραν στοιχεία της λαϊκής τους παράδοσης, όπως τα αναστενάρια. Οι αναστενάρηδες, φοβούμενοι τις αντιδράσεις των νέων σύνοικών τους, μέχρι το 1943, δεν έδιναν δημοσιότητα στο έθιμο. Για πρώτη φορά, το 1943 το έθιμο αναβίωσε δημοσίως στη Μαυρολεύκη Δράμας.
Η τέλεση του εθίμου αρχίζει το απόγευμα της 20ής Μαΐου στο κονάκι (δηλ. το σπίτι του αρχι-αναστενάρη), όπου φυλάσσονται οι εικόνες των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, οι οποίες αποτελούν τα πολυτιμότερα κειμήλια για τους Αναστενάρηδες.
Τις ονομάζουν «Χάρες» και «Παππούδες» και τις έχουν σε υφασμάτινη θήκη, από όπου κρέμονται κουδουνάκια και πολλά αφιερώματα. Οι εικόνες αυτές έχουν μακριά λαβή στο κέντρο της βάσης τους και καλύπτονται από φύλλα χρυσού ή ασημιού.
: